Đường về La Mã

Trải qua cuộc đời với nhiều biến cố, từ một anh trai làng dắt díu một vợ một con vào Nam sinh cơ lập nghiệp, cha tôi đi lính từ thời TT Diệm, qua đến TT Thiệu, rồi cuộc đời binh nghiệp của ông tất cả đột ngột kết thúc vào đúng tháng 3 năm 1975, năm ấy ông chỉ mới 46 tuổi, cái tuổi trẻ hơn tuổi tôi bây giờ

Vào năm thủ tướng Khải sang Mỹ, ông đã 77 tuổi, cha tôi ngấm bệnh nặng hơn chục ngày, không còn tha thiết gì đến tin tức thời sự trên BBC nữa, đó là phương tiện và cũng là thói quen hằng ngày, duy nhất suốt mấy mươi năm, kể từ khi vào Nam bằng con tầu há mồm lịch sử năm xưa, vì thế khi tôi nói cho ông biết "Phái đoàn của VN sang Mỹ đông nhất, quan trọng nhất từ ngày giải phóng..." ông thở mệt nhọc và chỉ gật gật đầu...Bệnh càng lúc nặng thêm, thế rồi ông mất sau đó quãng hai mươi ngày, ngày 18 tháng 7 năm 2005.

Nhắc đến Ban Việt Ngữ đài BBC, tôi nhớ lúc còn nhỏ, độ 5 hay 7 tuổi gì đó, cha tôi được Đài gửi tặng một tấm ảnh trắng đen, khá lớn, in thật rõ nét trên loại giấy ảnh dầy và đẹp, hình ảnh các cô chú trong Ban biên tập Việt ngữ độ 5 hay 6 người nay tôi đã quên mất vài người, chỉ còn nhớ được tên chú Xuân Kỳ, Đỗ Văn..., chắc hẳn họ cũng đã nghỉ hưu từ đôi chục năm trước... tấm ảnh thời đó ông rất quý nên đặt vào một khung gỗ, có lồng kính treo trên tường ngoài phòng khách trong nhiều năm, và rồi nó cũng đã lưu lạc theo chiến tranh, sau cuộc di tản đầu tiên, từ vùng cao nguyên những tháng đầu của năm 75.

Người thân quen thường thấy ai từ Bắc di cư vào Nam rồì đến thời kỳ sau năm 75, họ thường vẫn đùa câu quen thuộc là "Chạy trời đâu cho khỏi nắng", cha tôi cũng thường gặp nhiều người nói mình kiểu như vậy. Một nách 7 đứa con, mang cái lý lịch dán thêm chữ "ngụy", hai bàn tay không, nhà cửa chẳng có nên ông đăng ký đi Kinh tế mới (KTM). Ai đến vùng KTM này gặp ngay cái cổng to, 2 bên 2 trụ gạch có ghi hàng chữ, lạnh tanh

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

Sau này tôi mới biết đây chính là vùng KTM đầu tiên của cả nước. Ở đấy, một nơi nước độc rừng thiêng, khỉ ho cò gáy...Rồi người ta chở đến một đoàn xe cùng những con người biết từ chối cuộc sống phố phường. Năm tháng trôi đi, bao giọt mồ hôi người người đổ xuống, núi đồi, đá sỏi hoang vu, gai và cỏ dại um tùm, làm thành nơi để sinh sống, trồng trọt để tồn tại, nhọc nhằn gian nan, thiếu thốn không thể nào kể xiết... Không ít người đã bỏ mạng, đầu hàng, hoặc bằng nhiều cách khác nhau, họ từ từ rời bỏ chốn ấy, chỉ còn lại một số trong đó có gia đình tôi. Cha tôi vẫn kiên trì, ông bảo ở đâu cũng thế thôi, hãy cắn răng mà làm...

Ngày ấy, cái phương tiện để theo dõi tin tức thời sự của ông vẫn luôn là chiếc radio đem theo bên mình, ngay cả khi di tản bị lạc trong cánh rừng rậm gần Tuy Hoà năm 75 đó vẫn còn, trông cũ kỹ, sứt sẹo và méo mó nhưng nó thực bền bỉ hơn người ta tưởng nhiều. Còn cái ông vẫn cần nghe hàng ngày thì bị thay tên, nói cho gọn lại họ gọi là "đài địch", họ gọi thế và chẳng ai cần nghe ông giải thích rằng ông không thể bắt đầu một ngày bằng việc không được nghe tin...rằng ông đã biết nghe nó từ lúc ông còn là một thanh niên cường tráng. Nên để được có những tin tức mới trên thế giới hàng ngày, các bài bình luận, được nghe phỏng vấn tướng tá SG hiện sống bên Mỹ...mà đôi khi làm ông phấn khới ra mặt, ông dặn bầy con cách tốt nhất để nghe được đài hằng ngày là mở thật khẽ, chỉ vừa đủ nghe và biết tắt ngay máy khi có người lạ vào nhà.

Tôi nhớ mang máng lúc ấy đài BBC phát một ngày 3 buổi, hình như là vào 6h sáng, 6h30 và 9h30 tối. Ngày ngày, sau hai buổi lao động nhọc nhằn, cơm nước xong xuôi là trời chập choạng tối, bên ánh đèn dầu leo lét, đoạn nhạc hiệu trầm hùng của đài BBC nổi lên, nghe nhiều nên anh em tôi đều thuộc nằm lòng. Cả nhà tôi vây quanh chiếc radio nhỏ, tuy chưa biết quan tâm đến thời sự chính trị, nhưng thói quen của ông dần dà trở thành thú vui duy nhất của gia đình tại vùng quê hẻo lánh.

Hôm ấy có một việc làm ông băn khoăn lo lắng. Ông nghe phong phanh có một người ở thôn trên, lén mở nghe "đài địch", bị ông bí thư tên Đàn mới đổi về, vốn là một tay đặc công chuyên nghiệp, phát hiện và bắt được quả tang tại chỗ.., nạn nhân sau đó bị đem ra xã, làm bản kiểm điểm, bị phạt mất bao nhiêu ký lúa, phải viết giấy cam kết...

Từ đó ông dặn con cái cấm đứa nào được mở "đài địch" nghe khi không có ông ở nhà. Ông cũng nói nhiều về thành tích của tay bí thư mới này, tính soi mói và thâm độc của gã dần dà khiến nhiều người e dè sợ sệt ra mặt, gã ta còn có thể đi trong đêm tối như mực chẳng cần đến đèn pin mà vẫn khẽ khàng như một con báo, gã có thể "tàng hình" vào đến tận xó nhà người ta mà chưa bị ai phát hiện... Tụi tôi nghe thế được phen xanh mặt vì sợ, sợ có lúc nào đó tay chuyên rình trộm này ghé vào nhà mình, rồi việc gì sẽ xảy ra sau đó... Sau này, cái cảnh quây quần quanh chiếc radio không còn nữa, ba tôi đã gửi mua chiếc ecouteur(tai nghe) gắn hẳn vào tai để nghe một mình cho an toàn còn các cánh cửa được cài chặt mỗi khi đến giờ, có tin gì quan trọng ông kể cho vợ con nghe lại sau đó.

Sau gần mười năm "chiến đấu" ở vùng kinh tế mới, lớn dần lên rồi anh em tôi mỗi người một tay, cố gắng chèo kéo cả gia đình trở về thành phố, chỉ còn sót cô em gái trót lấy chồng trên ấy, nhà lại ở gần nhà tay bí thư "ác ôn" xưa. Nhiều năm thao túng, khiến lắm người phải xiêu điêu với chức Bí thư của ông, nghe nói sau khi về hưu, ông ta nát rượu, bét nhè, cái cảnh sáng xỉn chiều say nên vợ con chán rồi bỏ mặc, một bà giá nọ cám cảnh ông nên "đậu gạo nấu cơm chung"cũng được đến chục năm rồi. Sau bao nhiêu năm ra sức cống hiến cật lực, giờ đây tháng tháng ông lĩnh gần hai triệu lương hưu, dư sức mình ông cơm ngày ba bữa có thịt cá đề huề cộng thêm vài xị rượu đế...

Hôm giữa năm vừa rồi, cô em gái gọi điện bảo nhờ chị đến thăm ông bí thư Đàn, bị thổ huyết nằm trong bệnh viện, tôi y lời đến thăm ông, lần đầu tiên được dịp gặp con người ấy bằng xương bằng thịt, ông nói giọng trọ trẹ một vùng quê ở Nghệ Tĩnh, nghe nói sau đó ông khoẻ lại rồi về nhà.

Mấy ngày tết Mậu Tý vừa qua, cô em gái về chơi bảo ông Đàn bị tai biến và đi hôm trước tết rồi. Em tôi kể hôm ấy ông kêu nhức đầu, mặt tím tái, muốn đi nằm, bà vợ hờ hối hả kêu người đến cắt lể, xong ông đòi uống rượu, cầm nguyên chai ông "đệm" một hơi quá nửa, sau đó ông nằm rồi "đi êm", chẳng chút đau đớn cực nhọc gì. Tôi nghĩ bụng, vậy là dưới suối vàng nay cha tôi có dịp tay bắt mặt mừng, và hàn huyên cùng ông bí thư xã khét tiếng một vùng Kinh tế mới năm nào.